Τα σημαντικά του Δεκεμβρίου

Ο Δεκέμβριος παρότι τελευταίος μήνας  στη σειρά του ημερολογιακού έτους  συνδέεται με σημαντικά γεγονότα τόσο αστρονομικά όσο και θρησκευτικά. 
Ανάμεσα σε άλλα αυτά που κυριαρχούν είναι το δεύτερο στη σειρά κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους, ηλιοστάσιο  το λεγόμενο και  χειμερινό που συμβαίνει στις 21 Δεκεμβρίου, ενώ εδώ και πολλά χρόνια έχει καθιερωθεί να εορτάζεται η εορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου. 

Ας ξεκινήσουμε με το σημαντικό αστρονομικό φαινόμενο. Ως χειμερινό ηλιοστάσιο αναφέρεται το φαινόμενο κατά το οποίο καθώς η Γη περιφέρεται γύρω από το Ήλιο σε ελλειπτική τροχιά,  βρίσκεται σε τέτοια θέση ώστε το βόρειο ημισφαίριο αποκλίνει περισσότερο από τον Ήλιο και αντίστοιχα το νότιο κλίνει προς τον Ήλιο  λόγω της κλίσης του άξονα της Γης  κατά 23,5 μοίρες. 

Πηγή timeanddate.com

Έτσι στους διάφορους τόπους του βόρειου ημισφαιρίου έχουμε τη μεγαλύτερη σε διάρκεια νύχτα, η οποία όμως  δεν διαρκεί το ίδιο σε κάθε τόπο.  Επιπλέον,  την περίοδο αυτή, οι περιοχές με μεγάλο  γεωγραφικό πλάτος δηλαδή  κοντά στο βόρειο πόλο  έχουν συνεχώς νύχτα (πολικές νύχτες) ενώ αντίθετα στις  περιοχές κοντά στο νότιο πόλο έχουν συνεχώς ημέρα. 



Αξίζει τέλος να αναφερθεί πως τη χρονική αυτή περίοδο η Γη πλησιάζει περισσότερο προς τον Ήλιο (περιήλιο)  κινούμενη και με τη μεγαλύτερη ταχύτητα γύρω από τον Ήλιο (περίπου 30Κm/sec).

To αστρονομικό αυτό φαινόμενο σηματοδοτούσε όμως και την έναρξη της αύξησης της διάρκειας της ημέρας κι έτσι  έδωσε αφορμή και για σημαντικά θρησκευτικά γεγονότα. Για παράδειγμα στην αρχαία Ρώμη, κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, είχαν συνήθεια να εορτάζουν τα γενέθλια του "θεού Ήλιου" συνδέοντας τα με την αύξηση της διάρκειας της ημέρας. 
Ο εορτασμός αυτός αποτέλεσε και την  αφορμή για να τοποθετηθεί η ημερομηνία εορτασμού των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου την εποχή που οι χριστιανοί δε διωκόταν πλέον για την πίστη τους και ο Χριστιανισμός έγινε και επίσημη θρησκεία της τότε Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.  
Τα Χριστούγεννα ως μια εορτή ανάμνησης της γέννησης του Χριστού, είναι γνωστό πως εντάχθηκε στη λατρευτική ζωή της εκκλησίας στα μέσα  του 4ου αιώνος, ως η γιορτή των  Θεοφάνειων ή Επιφάνεια  (δηλ. η εμφάνιση του Θεού στον κόσμο).  Για διάφορους λόγους, κυρίως όμως  ως αχνή ανάμνηση της πραγματικής ημερομηνίας της γέννησης του Χριστού αλλά και για λόγους ημερολογιακούς,  η εορτή αυτή εορταζόταν για περίπου μισό αιώνα στις 5 Ιανουαρίου και λίγο μετά και στις 6 (διήμερος εορτασμός). Ο πάπας Ρώμης Ιούλιος Α' προκειμένου να "διευκολύνει" το ποίμνιο του, μετέθεσε την εορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, έτσι ώστε  να εορτάζουν αντί τα γενέθλια ενός ψεύτικου θεού, τα γενέθλια του αληθινού Θεού. Η αλλαγή αυτή μεταδόθηκε και καθιερώθηκε και  στην ανατολική εκκλησία στα τέλη του Δ΄ αιώνα μ.χ. με αποτέλεσμα  στις 6 Ιανουαρίου να εορτάζεται πλέον η βάπτιση του Χριστού.

Το ότι η πραγματική ημερομηνία της γέννησης του Χριστού είναι μάλλον η 5η Σεπτεμβρίου (εξ ου και η αχνή ανάμνηση και ο εορτασμός της 5ης Ιανουαρίου) προκύπτει από το γεγονός ότι σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά (Λκ 2,1), τις ημέρες της γέννησις  τοῦ Χριστοῦ,  ήταν σε εξέλιξη μια απογραφή του πληθυσμού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

      "Ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην-  Κατά τας ημέρας εκείνας, μετά την γέννησιν του Ιωάννου, εξεδόθη ένα διάταγμα από τον Αύγουστον Καίσαρα, να γίνη απογραφή όλων των κατοίκων του κόσμου, που ευρίσκετο υπό την κυριαρχίαν της Ρωμης"

Στα χρόνια του Καίσαρος και στην περίοδο που γεννήθηκε ο Χριστός είχε καθιερωθεί η 1η Σεπτεμβρίου ως  η οικονομική και φορολογική πρωτοχρονιά ενώ η ημερολογιακή ήταν η 1η Ιανουαρίου. Το δε ρωμαϊκό κράτος συνήθιζε τη 1η Σεπτεμβρίου και  κάθε 15 χρόνια να απογράφει τον πληθυσμό του για φορολογικούς κυρίως λόγους.  Σε μια τέτοια λοιπόν απογραφή  "κανονίστηκε"  να εμφανιστεί στον κόσμο ο Θεάνθρωπος Χριστός. Στις 1 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε το διάταγμα της απογραφής και καθώς έπρεπε κάθε υπήκοος της αυτοκρατορίας να απογραφεί στο τόπο καταγωγής του, ξεκίνησε και ο Ιωσήφ με την έγκυο γυναίκα του, την παρθένο Μαρία, μια πορεία περίπου 4-5 ημερών για να πάει από τη Ναζαρέτ μέχρι την πόλη απ΄όπου καταγόταν, την  Βηθλεέμ. 
Είναι σημαντικό βέβαια και το ότι οι καιρικές συνθήκες της εποχής διευκόλυναν μια τέτοια πορεία αλλά και την διανυκτέρευση και τελικά τη γέννηση του Θεανθρώπου στο παχνί ενός πανδοχείου. 
Στην Καινή Διαθήκη μαζί με τη γέννηση του Χριστού ιστορείται  το γεγονός της αναζήτησης και της επίσκεψης του Θείου βρέφους, από μια ομάδα ανθρώπων ,τους μάγους εξ ανατολών. Είναι δε σύνηθες πολλά γεγονότα και περιγραφές σχετικές με τη ζωή του Χριστού να παρουσιάζονται από κύκλους μακριά από την εκκλησία, εσκεμμένα ή όχι, πολύ διαφορετικά απ'ότι περιγράφονται από τους ευαγγελιστές με μοναδικό τρόπο μέσα στην Αγία Γραφή. Έτσι και με τους μάγους, έχουν επικρατήσει διάφορα στοιχεία που είναι πολύ μακριά από την πραγματικότητα. 

Ας ξεκινήσουμε όμως προσδιορίζοντας αρχικά τι πραγματικά ήταν η ομάδα αυτή των ανθρώπων που στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, αναφέρονται  ως μάγοι. Δεν ήταν τίποτε άλλο παρά το ιερατείο των Περσών, που καθώς η θρησκεία τους σχετιζόταν με τη λατρεία των άστρων,  είχαν ως βασική τους ενασχόληση τη μελέτη των άστρων.  Βέβαια, και σύμφωνα με την περιγραφή του Ματθαίου,  ένα "άστρο" ήταν αυτό που τους έδωσε την αφορμή αλλά και τους έδειξε το δρόμο να φτάσουν μέχρι το μέρος- οικία που βρισκόταν ο μικρός Ιησούς. Ποιο άστρο όμως στο νυχτερινό ουρανό μπορεί να έχει τέτοιες ιδιότητες ; Όπως αναφέρει και ο μεγαλύτερος ερμηνευτής της Αγίας γραφής Ιωάννης ο Χρυσόστομος, το "'άστρο" αυτό δεν μπορεί να ήταν παρά ένα θείο όραμα -με τη μορφή αστέρα- που εμφανίστηκε μόνο στους μάγους για να τους αναγγείλει το επερχόμενο σημαντικό γεγονός και για να τους οδηγήσει στον προορισμό τους.

Είναι επίσης ξεκάθαρο μέσα στην καινή Διαθήκη ότι οι μάγοι δεν ήταν τρεις, αφού δεν αναφέρεται πουθενά ο αριθμός τους, όπως και τα ονόματα τους. Προφανώς θα ήταν ένα σημαντικό πλήθος ανθρώπων που μαζί με τη συνοδεία τους, η παρουσία τους στα Ιεροσόλυμα αναστάτωσε όλη την πόλη (Μα 2,3). Η δε επίσκεψη των μάγων στο Χριστό δεν έγινε στη φάτνη που γεννήθηκε, αλλά αρκετές ημέρες αργότερα σε κάποιο σπίτι που φιλοξενούταν ο μικρός Χριστός με τη μητέρα του Μαρία (Μα 2,11). Εκεί  τον συνάντησαν, τον  προσκύνησαν και του πρόσφεραν τα τα δώρα τους  λιβάνι και σμύρνα (αρωματικές ουσίες)  και χρυσά νομίσματα ως φόρο τιμής και σεβασμού στο νεογέννητο ουράνιο βασιλιά.
Το πως βέβαια από μια ανάμνηση ενός τόσο σημαντικού γεγονότος στην πίστη των χριστιανών, καταλήξαμε η εορτή των Χριστουγέννων να είναι η ¨εορτή" του καταναλωτισμού, είναι μια άλλη ιστορία που σίγουρα σχετίζεται με τις διάφορες εκτροπές  που συναντάμε στη σύγχρονη κοινωνίας μας. 

Πηγές

Ιωάννου Χρισοστόμου ομιλία Ζ' στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον
Κ. Σιαμάκη "Οι μάγοι κι ο αστέρας τους"  Μελέτες 13, 2013
Β. Στεφανίδη, «᾿Εκκλησιαστική ἱστορία»,
Κρυσταλλία Χαλκιά  "Το Ηλιακό σύστημα μέσα στο Σύμπαν". Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 
www. timeadddate.com