Η εορτή της κοιμήσεως της παρθένου Μαρίας

Στις 15 Αυγούστου έχει καθιερωθεί στην παράδοση της Ορθόδοξης Χριστιανικής εκκλησίας, να εορτάζεται (!) ο θάνατος (κοίμηση)  της παρθένου Μαρίας (Μαριάμ κατά τη γραφή), της μητέρας του Κυρίου Ιησού Χριστού. Η εορτή αυτή εντάχθηκε στο εορτολόγιο  της εκκλησίας αρκετά όψιμα, καθώς όπως αναφέρεται στην εκκλησιαστική ιστορία του Νικηφόρου Καλλίστου (17,28), η 15η Αυγούστου ορίζεται ως ημέρα του εορτασμού της, από τον αυτοκράτωρ Μαυρίκιο (539-602)¹,  μόλις τον 6ο μ.Χ. αιώνα.

Για την παρθένο Μαρία που επιλέχθηκε, προφανώς όχι τυχαία, για να φέρει στο κόσμο τον Θεάνθρωπο, λίγα στοιχεία για την προσωπική της ζωή πληροφορούμαστε μέσα από την Καινή Διαθήκη. Από τις λίγες όμως αυτές  αναφορές.  ξεκάθαρα  προκύπτει ότι πρόκειται για ένα ιδιαιτέρα πιστό, σεμνό, αγνό, ταπεινό και ευλαβή άτομο.  Και συνεπώς όχι τυχαία επιλέχθηκε ανάμεσα σε τόσες γυναίκες για να της δοθεί μια τέτοια ευλογία. Χαρακτηριστική άλλωστε είναι και η ρήση του αγγέλου Γαβριήλ «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σού, ευλογημένη συ εν γυναιξί» (Λουκ. 1, 29) .

Παρακάτω παραθέτω τις σχετικές παραπομπές για μερικά από τα πιο σημαντικά γεγονότα που αναφέρονται  μέσα στην Καινή Διαθήκη  για την μητέρα του Κυρίου. 

1. Το χαρμόσυνο μήνυμα από τον άγγελο  Γαβριήλ για την επιλογή της και την μεγάλη αποστολή που της ανατέθηκε   (Λκ 1,26-38), 

2. Η επίσκεψη της μετά τον Ευαγγελισμό στο συγγενικό της ζεύγος  Ελισάβετ και Ζαχαρία - γονείς του Ιωάννη του Προδρόμου - με την προφητική ρήση της Ελισάβετ (Λκ 1,39-56) , 

3.  Η γέννηση του Ιησού ( Λκ 2,3-7), 

4.  Το περιστατικό με τον  Ιησού δωδεκαετή να διδάσκει στο Ναό (Λκ 2,41-51), 

5.  Το γνωστό περιστατικό με το γάμο στην Κανά  (Ιω 2,1-5) 

6. Και τέλος μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της σταύρωσης του Κυρίου, όταν λίγο πριν παραδώσει το πνεύμα του, προτρέπει τον αγαπημένο του μαθητή Ιωάννη  (Ἰω 19,25-27) να αναλάβει τη φροντίδα της μέχρι και το θάνατο της.

Επιπλεόν μπορούμε να πούμε πως από όσα  αναφέρονται για αυτήν μέσα στην Καινή διαθήκη, αλλά και από άλλες  αξιόπιστες πηγές της ιστορίας των πρώτων χρόνων της εκκλησίας, φαίνεται να μη είχε ανάμιξη στα εκκλησιαστικά ζητήματα και ιδιαίτερη δράση ή λόγο στη ζωή της πρώτης εκκλησίας. Με αυτή όμως τη ταπεινή και σεμνή στάση ζωής, προφανώς αποτέλεσε ένα χρηστό παράδειγμα προς μίμηση των πρώτων γυναικών χριστιανών.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί, πως τόσο για αυτήν όσο και για τα άλλα πρόσωπα που διεδραμάτησαν σημαντικό ρόλο στην ίδρυση της εκκλησίας, οι συγγραφείς των βιβλίων της Καινής Διαθήκης ελάχιστες έως μηδαμινές πληροφορίες δίνουν για το χρόνο, το τρόπο αλλά και το τόπο του θανάτου τους. Και προφανώς οι πρώτοι Χριστιανοί δεν γιόρταζαν το θάνατο κανενός ανθρώπου αλλά μόνο την Ανάσταση του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού. Δεν ενδιέφεραν  τους πρώτους χριστιανούς λεπτομέρειες για το τέλος αυτών των σημαντικών ανθρώπων, αλλά έμεναν μόνο στην ουσία, στο ότι  δηλαδή με το θάνατο τους, μάλλον κατάφεραν να παραλάβουν από τον Κύριο της ζωής και του θανάτου, τον της δικαιοσύνης στέφανον (Β Τιμ. 8,4).  Το "κενό" αυτό, προς ικανοποίηση της αρρωστημένης περιέργειας παρηκμασμένου εκκλησιάσματος, φρόντισε να καλύψει ένας αριθμός μυθιστορηματικών συγγραμμάτων, γνωστών και ως απόκρυφα ευαγγέλια.  Δυστυχώς, πολλά από αυτά τα ψέματα, κατάφεραν να περάσουν, να διατηρηθούν και να αποτελέσουν άποψη. ακόμη και της   επίσημης εκκλησίας. 

¹ Β.Στεφανίδου Εκκλησιαστική ιστορία

O ημερολογιακός προσδιορισμός της εορτής του Πάσχα

To Πάσχα είναι η μεγαλύτερη και αρχαιότερη εορτή της χριστιανικής πίστης. Aνάμνηση της Αναστάσεως του Θεανθρώπου  Ιησού Χριστού μετά τη σταύρωση και τη ταφή του. Ημέρα που εορτάζεται η νίκη της ζωής απέναντι στο θάνατο. Aναμφισβήτητα ακρογωνιαίο γεγονός η Ανάσταση στο ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει κι ο απόστολος Παύλος στην Α' προς Κορινθίους επιστολή του (κεφ. 15,17), "εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν"  και λίγο πιο κάτω (κεφ. 15,21) "ἐπειδὴ γὰρ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι᾿ ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν". Οι πρώτοι χριστιανοί είχαν ως ημέρα ανάμνησης του κορυφαίου αυτού γεγονότος την Κυριακή ημέρα, την ημέρα δηλαδή της εβδομάδος που συγκεντρώνονταν για τη λατρεία και την εκτέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας στις κατ΄ οίκον εκκλησίες τους.  Αργότερα και σε αντιδιαστολή με το Ιουδαϊκό Πάσχα (διάβαση - φυγή και απελευθέρωση  από τους Αιγυπτίους) καθιερώθηκε η ανάμνηση αυτή ως ξεχωριστή εορτή και μάλιστα για αρκετά χρόνια (μέχρι και το 4^ο μ.Χ.) ήταν και η μοναδική χριστιανική εορτή. Γι' αυτό και αναφερόταν στην εκκλησιαστική ιστορία και γραμματολογία και ως η "Εορτή".

 Τα όσα διαδραματίστηκαν γύρω από τη σύλληψη, τη σταύρωση και τέλος την Ανάσταση του Ιησού Χριστού συνέβησαν κατά την περίοδο του Ιουδαϊκού Πάσχα  ή αλλιώς της εορτής των αζύμων¹. Ειδικότερα η Ανάσταση συνέβη την ημέρα που ξεκινούσε το Πάσχα των Ιουδαίων με αποτέλεσμα ο εορτασμός του χριστιανικού Πάσχα να συμπίπτει  με την ημερομηνία έναρξης του εορτασμού του Ιουδαϊκού  Πάσχα, που σύμφωνα με το Μωσαϊκό νόμο ξεκινούσε στις 14 του μήνα Νισάν, περίπου  δηλαδή αρχές Απριλίου και διαρκούσε μια εβδομάδα. Ο μήνας αυτός ήταν ο πρώτος του εβραϊκού ημερολογίου² και η αρχή του οριζόταν με τη νέα σελήνη μετά την εαρινή ισημερία. Η σύνδεση της ημερομηνίας του χριστιανικού με την ημερομηνία του ιουδαϊκού Πάσχα, που ούτε προσδιοριζόνταν  πάντα με ακριβεία και ούτε σταθερή ήταν, είχε ως αποτέλεσμα οι χριστιανοί σε διάφορα μέρη να μη εόρταζαν ταυτόχρονα τη μεγάλη αυτή εορτή. Αυτό το σοβαρό ζήτημα κλήθηκε να αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, η Α’ Οικουμενική σύνοδος που συνήλθε το έτος 325 μ.Χ. στη Νίκαια της Βιθυνίας. Η λύση που δόθηκε  ήταν να ορίστει ο επίσκοπος της Αλεξάνδρειας ως ο αρμόδιος να ορίζει κάθε χρονιά, με σχετική εγκύκλιο επιστολή (την λεγόμενη μάλιστα Εορταστική), την ακριβή ημερομηνία που θα εορτάζεται ταυτόχρονα απ’ όλους τους χριστιανούς το Πάσχα.        

Η επιλογή της Αλεξάνδρειας έγινε καθώς στην πόλη αυτή υπήρχε τότε μεγάλο αστρονομικό κέντρο που μπορούσε να προσδιορίσει  με σχετική ακρίβεια την ημερομηνία του εορτασμού με τη χρήση του Σεληνιακού κύκλου του Μέτωνος³. Αυτή η ημερομηνία  θα έπρεπε στο εξής να είναι η πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο  μετά την  εαρινή ισημερία και με την πρόβλεψη να μη συμπίπτει με το ιουδαϊκό Πάσχα. Αργότερα, ακολουθώντας  πάντα τον κύκλο του Μέτωνα, δημιουργήθηκαν κι άλλοι μεγαλύτεροι κύκλοι ή αλλιώς πασχάλιοι κανόνες που κάλυπταν μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, βάση των οποίων προσδιοριζόταν η ημερομηνία του εορτής του Πάσχα κάθε έτους.

Με το πέρασμα των χρόνων και εξαιτίας των λαθών τόσο του Ιουλιανού ημερολογίου⁴, όσο και του κύκλου του Μέτωνος ο υπολογισμός της ημερομηνίας της εορτής του Πάσχα έγινε ακόμη πιο πολύπλοκος καθώς θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη πολλοί ημερολογιακοί παράμετροι. Όπως για παράδειγμα το ότι μετά το 1924 η ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία αποδέχτηκε το εκκλησιαστικό ημερολόγιο να ταυτισθεί με το πολιτικό και το Νέο ή Γρηγοριανό Ημερολόγιο⁵ που θέσπισε το  1582 μ.Χ. ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ' , από τον οποίο πήρε και το όνομα του. Για τον  υπολογισμό όμως της ημερομηνίας της εορτής του Πάσχα διατήρησε το Ιουλιανό ημερολόγιο και το Σεληνιακό κύκλο του Μέτωνος. Αυτός είναι κι ένας λόγος που δεν συμπίπτει πάντοτε το Πάσχα των Ορθοδόξων με το Πάσχα των Παπικών. Σε κάθε περίπτωση πάντως το Ορθόδοξο Πάσχα θα εορτάζεται μετά τις 4 Απριλίου εκάστου έτους. 

Σημειώσεις

¹Η εορτή των αζύμων ή Πάσχα (διάβαση) ήταν μια από τις τέσσερις εορτές των Ιουδαίων που γιόρταζαν στα χρόνια του Χριστού. Σύμφωνα με το βιβλίο της Εξόδου (12,3-19), ο Θεός έδωσε την εντολή μέσω του Μωυσή στους εβραίους να γιορτάζουν το Πάσχα την 14η ημέρα του πρώτου μήνα του έτους τους και για επτά ημέρες. Την γιόρταζαν ως ανάμνηση της φυγής από την Αίγυπτο και της διάβασης της Ερυθράς Θαλάσσης προς την ελευθερία τους. Έτρωγαν άζυμο ψωμί και ψητό αρνί που δεν του είχαν σπάσει τα κόκκαλα.

²Το εβραϊκό έτος ήταν  συνδυασμός ηλιακού και σεληνιακού ημερολογίου (ηλιοσεληνιακό) και η αρχή κάθε μήνα καθοριζόταν με βάση τη νέα Σελήνη.  Η αρχή του έτους ήταν την άνοιξη και έτσι  η αρχή του πρώτου μήνα του έτους τους (ο μήνας Νισάν) συνέπιπτε με την νέα σελήνη μετά την εαρινή ισημερία.

³Ο  Μέτων υπήρξε σημαντικός μαθηματικός  του 5ου π.Χ. αιώνα και έμεινε στην ιστορία για τον ομώνυμο Σεληνιακό κύκλο του. Μια περίοδος δηλαδή 19 ετών κατά την οποία οι φάσεις της Σελήνης επαναλαμβάνονται στα ίδια χρονικά διαστήματα και ημερομηνίες. Ειδικότερα, ο Μέτων υπολόγισε ότι 235 συνοδικοί μήνες ισοδυναμούν ακριβώς με 19 ηλιακά έτη.

⁴Το  Ιουλιανό Ημερολόγιο το είχε θεσπίσει ο Ιούλιος Καίσαρας το 45 π.Χ., με τη βοήθεια του αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη. Έως τότε το ημερολόγιο που επικρατούσε στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βασιζόταν στις φάσεις της Σελήνης και λόγω της ατέλειάς του δημιουργήθηκαν μεγάλες αποκλίσεις, κυρίως στον προσδιορισμό της εαρινής ισημερίας, με σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία και τη λειτουργία του κράτους.

⁵Το νέο αυτό ημερολόγιο προέκυψε με βάση τις διορθώσεις που πρότεινε ο   αστρονόμος  Λουίτζι Λήλιο, για να αντιμετωπισθεί το γεγονός ότι με το Ιουλιανό η εαρινή ισημερία μετατοπιζόταν κατά μία μέρα κάθε 128 χρόνια.

Πηγές: 1. Εκκλησιαστική Ιστορία, Στεφανίδου Β, Εκδόσεις Παπαδημητρίου 2000 2. Η ΛΘ΄εορταστική επιστολή του Μ. Αθανασίου, K. Σιαμάκη 

Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος

Ο  πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος έζησε το 9ο μ.χ. αιώνα (820-893) και  εκτός από ένας από τους πιο  σημαντικούς εκκλησιαστικούς άνδρες του Βυζαντίου υπήρξε και ένας μεγάλος επιστήμονας των γραμμάτων και των κειμένων. Ενθρονίστηκε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως τα Χριστούγεννα του 858 με ένα σχετικά περιπετειώδη τρόπο, κατευθείαν από λαϊκός, επί αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ'. Υπήρξε μέλος και του αυτοκρατορικού διπλωματικού σώματος και ανάμεσα σε πολλές άλλες ενέργειες του συνέβαλε στον εκχριστιανισμό των Σλάβων. Αντιμετώπισε με επιτυχία τον σύγχρονο του πάπα Ρώμης Νικόλαο Α', έναν ιδιαίτερα φιλόδοξος και  επικίνδυνο πάπα, όπου μεταξύ άλλων φρόντισε να καταδικασθεί η πλάνη των καθολικών για την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος (Filioque). Υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας με 16 διασωζόμενα έργα του, ενώ καθοριστικός ήταν ο ρόλος του στη μεταρρύθμιση και στην απόδοση στα ελληνικά, που έγινε επί του Βασιλείου Α' ιδρυτή της Μακεδονικής δυναστείας, του ρωμαϊκού δικαίου που είχε συγκεντρωθεί στον  Ιουστινιάνειο Κώδικα. Επίσης έργο δικό του ήταν και η μεταβολή της επίσημης  γραφής από μεγαλογράμματη σε μικρογράμματη.  Μερικά από τα  πιο χαρακτηριστικά έργα του  να είναι :

α) Το περίφημο Λεξικό (Λέξεων συναγωγή). Ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία λεξικά στο οποίο σώζονται πλήθος αποσπασμάτων αρχαίων συγγραφέων .

β)  Η Μυριόβιβλος  ή Βιβλιοθήκη. Ίσως το πιο σημαντικό έργο της βυζαντινής λογοτεχνίας  στο οποίο ο Φώτιος  κατέγραψε αρχαία έργα που μελέτησε παραδίδοντας περίληψη και σημαντικά σχόλια για κάθε ένα. Ο ίδιος το χαρακτηρίζει ως «Ἀπογραφὴ καὶ συναρίθμησις τῶν ἀνεγνωσμένων ἡμῖν βιβλίων». Ανεκτίμητη η αξία του για τους μεταγενέστερους μελετητές των αρχαίων κειμένων τόσo για τα σχόλια του όσο και για πληροφορίες που δίνει για έργα που έχουν χαθεί.

γ) Τα Αμφιλόχεια. Μια συλλογή με 300 περίπου απαντήσεις του σε ερωτήσεις  επί της Αγίας Γραφής, στην οποία ο Φώτιος δείχνει την υψηλή θεολογική του κατάρτιση.

Ιδιαίτερη θέση μεταξύ των έργων του, καταλαμβάνουν οι  διάφορες επιστολές του προς  λαϊκούς, αυτοκράτορες,  κληρικούς, πάπες και άλλους. Μια όμως από τις χαρακτηριστικές επιστολές του,  είναι αυτή προς τον ηγεμόνα της Βουλγαρίας Βόρις που μετά τη βάπτιση του  ονομάσθηκε  Μιχαήλ.

« Προς Μιχαήλ τον άρχοντα των Βουλγάρων περί του έργου του άρχοντος»

Με την επιστολή αυτή ο Φώτιος προσπαθεί και να κατηχήσει  το νέο χριστιανό στη χριστιανική πίστη,  αλλά και να τον εκπαιδεύσει  και ως ηγέτη ενός κράτους δωρίζοντας του ένα εγχειρίδιο της  τέχνης του ηγέτη ¹. Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο είναι μια μεγάλη συλλογή παραινέσεων και συμβουλών για το πώς θα μπορέσει  αποτελεσματικά να διοικήσει το έθνος του. Ένα μεγάλο μέρος της επιστολής αυτής αποτελεί ένα κορυφαίο εγχειρίδιο πολιτικής, διπλωματικής και ηγετικής αγωγής.  Γραμμένο από τον Φώτιο τόσο από τη δική του προσωπική του πείρα όσο και με τη χρήση στοιχείων από αρχαιότερούς ειδικούς της πολιτικής επιστήμης (π.χ τον Ισοκράτη). Ένας πρώιμος αντι-Μακιαβέλλι², στηριζόμενος όμως στις χριστιανικές αρχές.

Παρακάτω παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα της επιστολής αυτής, ενώ το σύνολο της επιστολής μπορείτε να βρείτε εδώ σε κείμενο και μετάφραση του καθηγητή της Θεολογικής σχολής του ΑΠΘ,  Παν. Κ. Χρήστου.

^1,2 Σιαμάκη Κ. ,Παραινέσεις του Φωτίου στον ηγεμόνα των Βουλγάρων Μιχαήλ, Μελέτες 14,   Εκδόσεις Δόναξ

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Από τους τρεις  πιο  επιφανείς θεολόγους  της ορθόδοξης εκκλησίας, τον Μ. Βασίλειο, τον Ιωάννη τον επονομαζόμενο  Χρυσόστομο και τον Γρηγόριο  Ναζιανζηνό (τους λεγόμενους και  Τρεις Ιεράρχες), αξίζει ίσως  περισσότερο να ασχοληθεί κανείς με τον Ιωάννη. Έναν από τους μεγαλύτερους ερμηνευτές της Βίβλου με πλούσιο και μεγάλο συγγραφικό έργο αλλά και με έναν μαρτυρικό θάνατο. Σε μια εποχή μάλιστα που ο ορθόδοξος χριστιανισμός είχε εδραιωθεί ως η επικρατούσα θρησκεία στην νέα ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Ο Ιωάννης από  πρεσβύτερος  της  Αντιόχειας επιλέχθηκε το 398 μ.χ. για επίσκοπος Κωνσταντινούπολης.  Η επιλογή του, για διάφορους λόγους, έγινε από τον ισχυρό άντρα της εποχής στην Κωνσταντινούπολη Ευτρόπιο και αμέσως ο Ιώαννης έδειξε το ήθος και τη διάθεση του να βάλει  τάξη σε διάφορα θέματα που απασχολούσαν την εκκλησία την περίοδο αυτή. Γρήγορα οι θεολογικές του γνώσεις, η ευγλωττία και η ικανότητα του στη ρητορική μαζί με το λιτό του βίο και το συγγραφικό του έργο, τον κατέστησαν ιδιαίτερα αγαπητό στο λαό της Κωνσταντινούπολης .  

Ένα συγγραφικό  έργο που σε συνδυασμό και με τον μαρτυρικό του θάνατο  (345 - 407), τον καθιστούν μαζί  με  τον  Μέγα Αθανάσιο (295 - 373) στους  δύο  μεγαλύτερους  και πιο αγίους  μεταποστολικούς  άντρες  της  εκκλησίας  μέχρι  σήμερα. Τρεις  είναι  στην ιστορία της εκκλησίας  οι  μεγάλοι  άνθρωποι  των  γραμμάτων,  οι  μεγάλοι  επιστήμονες,  οι  επιστήμονες  των  κειμένων  οι  επιστημονικώς  συγκρίσιμοι  κι  εφάμιλλοι  με  τους  εξωτερικούς  μεγάλους  γραμματικούς  των  ελληνιστικών  χρόνων,  κι  απ’ αυτούς  ο  ένας  κι  αρχαιότερος  είναι  ο  Χρυσόστομος˙  οι  άλλοι  είναι  ο  Φώτιος  κι  ο  Ευστάθιος Θεσσαλονίκης. Επιπλέον ο  Χρυσόστομος  είναι  κι  ο  ένας  από  τους  έξι  πολυγραφωτέρους  συγγραφείς  της  αρχαιότητος  στην  υφήλιο,  που  είναι  οι  Ιπποκράτης,  Αριστοτέλης,  Γαληνός,  Χρυσόστομος,  Ιερώνυμος,  και  Αυγουστίνος.  

Ο Χρυσόστομος με τον ελεγκτικό   λόγο του και τον ανιδιοτελή τρόπο της ζωής του ενόχλησε τόσο το πολιτικό όσο και το θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής,  με αποτέλεσμα η περίοδος της επισκοπής του στην Κωνσταντινούπολη να είναι πολύ σύντομη και περιπετειώδης. Γι’ αυτό φρόντισαν η διεφθαρμένη  αυτοκράτειρα της περιόδου Ευδοξία σε συνεργασία με το πατριάρχη Αλεξάνδρειας Θεόφιλο ο οποίος είχε πάντα φιλοδοξίες περί των εκκλησιαστικών «πρωτείων». Μέσω δύο στημένων επισκοπικών συνόδων το 404 τον οδήγησαν οριστικά στην εξορία και την περιπλάνηση για περίπου  τρεισήμισι χρόνια. όπου και πέθανε μαρτυρικά το 407.

Τόσο ο βίος του Θεόφιλου Αλεξάνδρειας όσο και του συνεργάτη και ανεψιού του Κυρίλλου (αργότερα και διαδόχου του στον πατριαρχικό θρόνο), χαρακτηρίζεται ιδιαιτέρως σκοτεινός, παρασκηνιακός και γεμάτος με μεθοδεύσεις και δολοπλοκίες. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κατορθώματα του Κυρίλλου, που δυστυχώς το χρεώθηκε ο χριστιανισμός, είναι και η θανάτωση της περίφημης μαθηματικού της Αλεξάνδρειας Υπατείας. Μια πράξη για την οποία φρόντισε με τρόπο απεχθή, μια ομάδα φανατικών μοναχών, οπαδών του Κυρίλλου.

Δυστυχώς λίγα χρόνια μετά την παύση των διωγμών ο χριστιανισμός έχασε τον αληθινό προσανατολισμό του. Κυρίως όταν ενεπλάκη με την πολιτική εξουσία. Ο αγώνας για εξουσία και τα πρωτεία οδήγησαν την εκκλησία σε έναν μεγάλο και διαρκή  εκτροχιασμό. Ο Χρυσόστομος ήταν από τα πρώτα θύματα όσων προσπάθησαν να τα βάλλουν με το θρησκευτικό κατεστημένο και να επαναφέρουν την εκκλησία στο αποστολικό της κάλλος.