To θαύμα της οράσεως

Μια γλαφυρή περιγραφή από το βιβλίο "Η αυτοβιογραφία του Φωτός -του Γιώργου Γραμματικάκη" για τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η όραση στον άνθρωπο και μπορεί να θαυμάζει την ομορφιά του κόσμου που μας περιβάλλει.

Πάντα εν σοφία εποίησε...

...Ο εκπληκτικός πάντως μηχανισμός που συνοπτικά αποκαλείται όραση έχει μερικές αναγνωρίσιμες συνιστώσες. Yπεύθυνος για την εστίαση  είναι ο φακός του ματιού, που είναι ένα θαύμα μικρομηχανικής. Κρα­τιέται από έναν κυκλοτερή, ακτινωτό μυ με αναρίθμητα λεπτά  ινίδια, που είναι λεπτότερα από μια τρίχα. Το είδωλο του αντικειμένου παρά­γεται από φωτόνια που ερεθίζουν τα φωτοευαίσθητα κύτταρα του αμ­φιβληστροειδούς. Αυτοί οι «φωτοϋποδοχείς καλύπτουν σαν μωσαϊκό το πίσω μέρος του αμφιβληστροειδούς και διακρίνονται σε δύο μεγά­λες κατηγορίες τα κωνία  και τα  ραβδία.

Η ονομασία οφείλεται στο σχήμα τους, υποδηλώνει όμως μια ουσιαστική διαφορά:  Τα μεν κωνία είναι υπεύθυνα για την έγχρωμη όραση, τα δε ραβδία διακρίνουν μόνον τις γκρίζες αποχρώσεις. 'Έτσι στον αμφιβληστροειδή είναι σαν να λειτουργούν δύο φιλμ συγχρόνως. Το ένα, ασπρόμαυρο, έχει ως υποδοχείς του τα ραβδία: το άλλο, έγχρωμο, με υποδοχείς τα κωνία.

Στο κάθε μάτι υπάρχουν «μόνον»  έξι εκατομμύρια κωνία, συγκεντρωμένα γύρω απο το κέντρο του αμφιβληστροειδούς. Διακρίνονται μάλιστα σε τρία είδη, που το καθένα είναι εκλεκτικά ευαίσθητο σε ένα μόνον χρώμα: το κόκκινο, το πράσινο ή το κυανό. Οι συνδυασμοί αυτών των χρωμάτων προκαλούν την αίσθηση της έγχρωμης όρασης, ακριβώς όπως συμβαί­νει με την έγχρωμη εικόνα της τηλεόρασης. Πρόσφατα μάλιστα, απο­κρυπτογραφήθηκαν τα «αρμόδια» για την δημιουργία του χρώματος γονίδια. Τυχόν βλάβη ή κληρονομική έλλειψη στα γονίδια αυτά οδηγεί στην αχρωματοψία. Ο κόσμος τότε φαίνεται μαυρόασπρος

….Την μεγαλύτερη ευαισθησία δείχνει πάντως η όραση μας στην γκριζόμαυρη περιοχή. Εκεί πρωταγωνιστούν τα ραβδία, που υπερβαίνουν τα 100 εκατομμύρια στο κάθε μάτι! Βρίσκονται στο περιφερικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς και είναι, κατά κάποιον τρόπο, οι δέκτες για την σύλληψη της κίνησης. Στο φως του φεγγαριού, όπου για την όρα­ση μεσολαβούν μόνον ραβδία, ο κόσμος έχει όψη άχρωμη και σκοτεινή. Ας σημειωθεί ότι τα πρωτεϊνικά μόρια, που συνιστούν τα ραβδία, είναι λυγισμένα στην μέση. Με το φωτεινό όμως ερέθισμα, ξετυλίγονται σε μια νέα δομή, που έχει στον χώρο την μορφή ευθείας. Η αλλαγή αυτή σχήματος πυροδοτεί έναν μηχανισμό ηλεκτρικών παλμών και νευρο-διαβιβαστών, που στέλνει ταχύτατα το οπτικό μήνυμα προς τα «αρμό­δια» τμήματα του εγκεφάλου. Αξίζει, ωστόσο, να υπογραμμισθεί ότι ο μηχανισμός των ραβδίων έχει χιλιάδες φορές μεγαλύτερη διακριτική ικανότητα από την καλύτερη σύγχρονη φωτογραφική μηχανή.Το ανθρώπινο μάτι είναι ,καμιά φορά ,σε θέση να αντιληφθεί και ένα μόνο φωτόνιο.